Nierstenen door eiwitten? Waarom ook fitte sporters ze krijgen

Een gezonde leefstijl beschermt niet altijd tegen nierstenen. Lees het persoonlijke verhaal van Kosta en ontdek hoe veel eiwitten, te weinig drinken en urinezuur samen het risico kunnen verhogen.

Vorige week werd ik gebeld over mijn neef Kosta. Hij is 30, sport een paar keer per week, rookt niet en drinkt bijna nooit alcohol. Hij let goed op wat hij eet en neemt, zoals veel sporters, extra eiwitten voor zijn spierherstel. Juist hij lag met enorme pijn in het ziekenhuis.

Het bleken nierstenen te zijn. Zo groot en hard dat vergruizen niet lukte, dus ze moesten er operatief uit. Toen ik naast zijn bed zat, vroeg ik me vooral af hoe dit kon bij iemand die zo bewust leeft. Ik ben het gaan uitzoeken. Eiwitten bleken niet de schurk van het verhaal, maar ze speelden wel een rol. Net als iets wat Kosta volledig over het hoofd had gezien.

Hoe vaak komen nierstenen voor?

Nierstenen zijn geen kwaal van alleen ouderen of mensen met een ongezonde leefstijl. Schattingen lopen uiteen, maar zo'n 5 tot 10 procent van de mensen krijgt er in zijn leven mee te maken. Mannen vaker dan vrouwen, en vaak al op werkende leeftijd. Wie eenmaal een niersteen heeft gehad, heeft een flinke kans dat er later nog een komt, zeker als de oorzaak niet bekend is.

Hoe ontstaan nierstenen?

Je nieren maken per dag zo'n 180 liter voorurine. Het grootste deel daarvan nemen ze weer op. Wat overblijft, zo'n anderhalve tot twee liter, plas je uit, samen met afvalstoffen en overtollige mineralen.

Stoffen als calcium, oxalaat en urinezuur blijven normaal gesproken opgelost in je urine. Is je urine te geconcentreerd, dan kunnen ze kleine kristallen vormen die langzaam aangroeien tot een steen. Daar merk je vaak lang niets van. Pas als een steen in de urineleider vastloopt, komt de pijn. Wie het heeft meegemaakt, noemt het vaak de ergste pijn die ze ooit hebben gehad.

Krijg je nierstenen van veel eiwitten eten?

Niet zomaar. Eiwitten heb je nodig voor je spieren, je afweer en talloze andere processen, en als sporter heb je er meer van nodig dan gemiddeld. Wel laat onderzoek zien dat langdurig heel veel dierlijke eiwitten eten bij sommige mensen het risico op nierstenen kan verhogen. Dierlijke eiwitten kunnen namelijk zorgen voor:

• meer calcium in je urine;
• minder citraat, een stof die steenvorming juist remt;
• zuurdere urine;
• meer urinezuur.

Wie veel eiwitten eet, krijgt dus niet automatisch nierstenen. Het risico neemt vooral toe als er meer dingen tegelijk meespelen.

Vaak is te weinig drinken het echte probleem

Toen ik er later met Kosta over praatte, viel het kwartje. Hij hield precies bij hoeveel eiwit hij binnenkreeg, maar hoeveel hij dronk wist hij eigenlijk niet. Na het sporten een shake, en verder water als hij eraan dacht.

Wie veel traint, zweet veel vocht weg. Vul je dat niet goed aan, dan wordt je urine geconcentreerder en krijgen kristallen meer kans. Urologen adviseren mensen die al eens nierstenen hadden vaak om zoveel te drinken dat ze ongeveer twee tot tweeënhalve liter per dag plassen. Dat is iets anders dan twee liter drinken. Train je intensief of zweet je veel, dan heb je al snel meer nodig.

Wat heeft urinezuur met nierstenen te maken?

Bij urinezuur denken de meeste mensen aan jicht, maar het speelt ook een rol bij nierstenen. Urinezuur ontstaat als je lichaam purines afbreekt. Die zitten in je eigen cellen, maar ook in rood vlees, orgaanvlees, sommige vissoorten en alcohol. Je nieren voeren urinezuur af via je urine.

Is er veel urinezuur of is je urine erg zuur, dan kunnen er urinezuurkristallen ontstaan die uitgroeien tot urinezuurstenen. Ook kunnen die kristallen een soort kern vormen waar calciumoxalaat zich aan hecht. Zo helpen ze indirect ook de meest voorkomende nierstenen op weg.

Welke soorten nierstenen zijn er?

Ongeveer acht op de tien nierstenen bestaan uit calciumoxalaat. Daarnaast heb je onder meer:

• urinezuurstenen;
• calciumfosfaatstenen;
• struvietstenen;
• cystinestenen.

Daarom laten artsen een verwijderde steen vaak onderzoeken. Als je weet waar hij van gemaakt is, kun je veel gerichter voorkomen dat er een nieuwe komt.

Wat kun je zelf doen om nierstenen te voorkomen?

Het meeste is niet ingewikkeld. Drink genoeg, en meer op dagen dat je traint of veel zweet. Eet eiwitrijk als je dat wilt, maar ga niet naar extreme hoeveelheden dierlijk eiwit. Let op zout, want veel zout verhoogt het calcium in je urine. Eet genoeg groente en fruit, dat verhoogt het citraat in je urine. En slik niet zomaar hoge doses vitamine C.

Heb je al eens een niersteen gehad? Zoek dan samen met je arts uit waardoor die ontstond. Dan weet je ook welke aanpassingen voor jou het meest opleveren.

Je nierwaarden laten controleren

Sporten en goed eten zijn een mooie basis, maar ze vertellen je niet hoe het met je nieren gaat. Met een bloedonderzoek zie je onder meer hoe je nierfunctie en je urinezuur ervoor staan. Het voorspelt niet of je nierstenen krijgt, maar het kan wel afwijkingen laten zien waar je verder naar wilt laten kijken.

Wat Kosta nu anders doet

Kosta traint inmiddels weer en eet nog steeds eiwitrijk. Het enige wat echt veranderd is: hij heeft altijd een volle bidon bij zich en die gaat net zo trouw mee naar de sportschool als zijn shake.

Wat mij bijbleef, is hoe weinig je hierover hoort. Online gaat het over meer eiwit en meer spiermassa, bijna nooit over drinken of over je nieren. Eiwitten zijn niet gevaarlijk en sporten is niet ongezond. Maar als je veel traint, verdient je vochtinname net zoveel aandacht als je voeding.

Inzicht in je nierfunctie en urinezuur

Sport je intensief, eet je veel eiwitten of wil je gewoon weten hoe je ervoor staat? Met de Algemene medische check-up van Bloedwaardentest krijg je onder andere inzicht in je nierfunctie, urinezuur, glucose, cholesterol en leverfunctie. Bespreek afwijkende uitslagen altijd met je huisarts.

Veelgestelde vragen over nierstenen en eiwitten

Kun je nierstenen krijgen door veel eiwitten te eten?

Langdurig heel veel dierlijke eiwitten eten kan bij sommige mensen het risico op nierstenen verhogen, vooral als ze daarbij te weinig drinken of er aanleg voor hebben. Een eiwitrijk dieet alleen is meestal niet de oorzaak.

Zijn eiwitshakes slecht voor je nieren?

Voor gezonde mensen zijn eiwitshakes bij normaal gebruik meestal geen probleem. Wat je in totaal eet en hoeveel je drinkt, zegt meer dan die ene shake.

Wat is urinezuur?

Urinezuur is een afvalstof die ontstaat bij de afbraak van purines. Een hoog urinezuur kan bijdragen aan jicht en aan sommige soorten nierstenen.

Hoe voorkom je nierstenen?

Genoeg drinken, gevarieerd eten, niet te veel zout en bij een verhoogd risico de oorzaak laten uitzoeken. Dat zijn de belangrijkste stappen.

Welke bloedwaarden zijn belangrijk bij nierstenen?

Afhankelijk van de situatie kijkt een arts onder meer naar creatinine, eGFR, urinezuur, calcium, fosfaat en soms parathyroïdhormoon (PTH). Vaak is ook urineonderzoek nodig om de oorzaak te vinden.

Medische disclaimer: deze informatie is algemeen van aard en is niet bedoeld als vervanging van persoonlijk medisch advies, diagnostiek of behandeling. Neem bij klachten, een afwijkende uitslag of zorgen contact op met je huisarts of behandelend arts.

Vraag over je uitslag?

Laat een reactie achter. Onze specialisten helpen je graag.

Direct inzicht?

Bekijk de aanbevolen test(en):