PCOS heet voortaan PMOS: waarom deze naamsverandering veel meer is dan een nieuw label

PCOS heeft officieel een nieuwe naam: PMOS. Die naam benadrukt dat het syndroom niet alleen de eierstokken betreft, maar een samenspel is van hormonen, stofwisseling en ovariumfunctie. Lees welke symptomen en bloedwaarden relevant kunnen zijn.

Jarenlang spraken artsen en vrouwen over PCOS: het polycysteus-ovariumsyndroom. Sinds 2026 heeft deze veelvoorkomende hormonale aandoening een nieuwe internationale naam: PMOS, polyendocrine metabolic ovarian syndrome, in het Nederlands poly-endocrien metabool ovariumsyndroom.

Eén letter anders, maar de gedachte erachter is fundamenteel veranderd.

De oude naam PCOS legde de nadruk op de eierstokken en op vermeende cysten. PMOS laat zien dat het om veel meer gaat: hormonen, stofwisseling, insulinegevoeligheid, eierstokfunctie, huid, gewicht, vruchtbaarheid en ook psychisch welzijn horen bij hetzelfde ziektebeeld.

De naam komt voort uit een internationaal consensusproces waaraan 56 wetenschappelijke, klinische en patiëntenorganisaties meewerkten, gepubliceerd in The Lancet op 12 mei 2026. De conclusie van de onderzoekers: de term PCOS beschrijft de aandoening onvoldoende en draagt bij aan misverstanden en vertraagde zorg. De nieuwe naam wordt de komende jaren stap voor stap ingevoerd en volledig verwerkt in de internationale richtlijn van 2028, de diagnostische criteria zijn met deze naamswijziging nog niet veranderd.

Waarom PCOS geen goede naam was

Het woord polycysteus zorgt al jaren voor verwarring. Veel vrouwen denken bij PCOS dat er cysten op hun eierstokken moeten zitten, maar dat is niet noodzakelijk.

Wat op een echo zichtbaar kan zijn, zijn meestal kleine follikels, geen cysten in de gebruikelijke betekenis van het woord. Een vrouw kan bovendien aan de criteria voldoen zonder dat er sprake is van een typisch polycysteus beeld van de eierstokken. Tegelijk zei de oude naam vrijwel niets over twee belangrijke aspecten: hormonale ontregeling en metabole gezondheid.

De nieuwe naam PMOS staat voor:

• Polyendocrine: meerdere hormonale systemen zijn betrokken
• Metabolic: de stofwisseling speelt een belangrijke rol
• Ovarian: ook de eierstokken en ovulatie kunnen betrokken zijn
• Syndrome: het gaat om een combinatie van kenmerken en symptomen

De organisaties achter de naamswijziging willen hiermee duidelijk maken dat PMOS verder gaat dan alleen de eierstokken. Wereldwijd heeft ongeveer één op de acht vrouwen ermee te maken.

Vier signalen die bij PMOS kunnen passen

PMOS ziet er niet bij iedere vrouw hetzelfde uit. De ene vrouw merkt vooral iets aan haar menstruatie, een ander meldt zich juist vanwege acne, overbeharing, gewichtstoename of moeite met zwanger worden. Een aantal kenmerken komt regelmatig terug.

1. Een onregelmatige cyclus of uitblijvende eisprong

Een cyclus die structureel onregelmatig is, of menstruaties die langere tijd uitblijven, kunnen wijzen op problemen met de follikelrijping en ovulatie. Denk aan lange of sterk wisselende cycli, weinig menstruaties per jaar, het volledig uitblijven van menstruaties of moeite om zwanger te worden. PMOS speelt daarom ook een rol bij onderzoek naar een onvervulde kinderwens.

2. Te veel invloed van androgenen

Hyperandrogenisme is een verhoogde productie of werking van androgenen, hormonen die vaak mannelijke hormonen worden genoemd maar bij vrouwen normaal aanwezig zijn. Mogelijke verschijnselen zijn acne die ook op volwassen leeftijd blijft bestaan, meer gezichts- of lichaamsbeharing, haargroei op bijvoorbeeld kin, bovenlip of borst, en haaruitval volgens een androgenetisch patroon. Hyperandrogenisme kan klinisch zichtbaar zijn, maar wordt ook via bloedonderzoek naar androgenen in kaart gebracht. Daarbij zijn onder andere totaal testosteron, vrij testosteron of een berekende vrije androgeenindex, SHBG, androsteendion en DHEA-S relevant.

3. Insulineresistentie en metabole gezondheid

Hier wordt de nieuwe naam PMOS bijzonder relevant. Bij een aanzienlijk deel van de vrouwen met PMOS reageren lichaamscellen minder goed op insuline. Het lichaam maakt dan meer insuline aan om de bloedsuikerspiegel op peil te houden, en een langdurig verhoogde insulinespiegel kan op zijn beurt de productie van androgenen beïnvloeden. Zo ontstaat soms een wisselwerking: insulineresistentie leidt tot een hogere insulinespiegel, die weer meer androgeenproductie geeft, wat de follikelrijping en ovulatie verstoort.

Dat betekent niet dat iedere vrouw met PMOS overgewicht heeft, ook slanke vrouwen kunnen PMOS en metabole afwijkingen hebben. De internationale PCOS-richtlijn uit 2023 benadrukt dat vrouwen met de aandoening, onafhankelijk van leeftijd en BMI, een verhoogd risico hebben op gestoorde glucoseregulatie en diabetes type 2. Precies dit metabole onderdeel bleef in de oude naam PCOS grotendeels onzichtbaar.

4. PMOS kan ook invloed hebben op hoe je je voelt

PMOS is niet alleen een kwestie van menstruatie, hormonen en gewicht. Ook psychische klachten komen vaker voor. Angst- en depressieve klachten verdienen aandacht binnen de totale behandeling van vrouwen met PMOS, en mogen niet simpelweg worden afgedaan als een emotionele reactie op bijvoorbeeld acne, gewichtstoename of vruchtbaarheidsproblemen. PMOS vraagt om een bredere blik op gezondheid.

Hoe wordt PMOS vastgesteld?

De naamsverandering betekent niet dat de criteria zijn veranderd. Bij volwassenen wordt nog steeds gekeken naar een combinatie van een onregelmatige of afwezige ovulatie, klinische of biochemische tekenen van hyperandrogenisme, en kenmerken van polycysteuze ovarium-morfologie, beoordeeld met echografie of in bepaalde situaties met AMH. Andere mogelijke oorzaken van de klachten worden daarbij uitgesloten. Eén bloedwaarde alleen is nooit genoeg om PMOS vast te stellen.

De rol van AMH verandert

AMH, anti-Müller hormoon, wordt geproduceerd door kleine follikels in de eierstokken. Bij vrouwen met PMOS kan AMH verhoogd zijn omdat er relatief veel kleine follikels aanwezig zijn. In de internationale richtlijn van 2023 heeft AMH bij volwassen vrouwen een duidelijkere plaats gekregen bij het beoordelen van polycysteuze ovarium-morfologie, al is het nadrukkelijk niet de bedoeling om PMOS uitsluitend op basis van een verhoogd AMH vast te stellen. Bij adolescenten gelden andere regels, omdat zowel cyclusonregelmatigheid als een relatief groot aantal follikels tijdens de puberteit fysiologisch kan zijn.

Welke bloedwaarden zijn interessant bij vermoeden van PMOS?

Omdat PMOS zowel hormonaal als metabool is, kan bloedonderzoek verschillende onderdelen van het beeld zichtbaar maken. Afhankelijk van klachten, cyclusfase en medische voorgeschiedenis kunnen deze waarden relevant zijn.

Hormonale waarden

• testosteron
• SHBG
• vrij testosteron of vrije androgeenindex
• DHEA-S
• androsteendion
• LH
• FSH
• estradiol
• progesteron
• AMH
• prolactine
• TSH en eventueel vrij T4

Metabole waarden

• nuchtere glucose
• HbA1c
• cholesterol
• LDL-cholesterol
• HDL-cholesterol
• triglyceriden

Bij onderzoek naar insulineresistentie wordt in specifieke situaties ook insuline meegenomen. De internationale richtlijn plaatst hierbij een kanttekening: insulineresistentie speelt duidelijk een rol bij PMOS, maar routinematige insulinemetingen hebben beperkingen en worden niet als zelfstandige test voor PMOS aanbevolen.

Timing van hormoononderzoek is belangrijk

Bij hormoononderzoek gaat het niet alleen om wat je meet, maar ook om wanneer. FSH, LH, estradiol en progesteron veranderen gedurende de cyclus, een uitslag zonder informatie over de cyclusfase is daardoor lastig te interpreteren. AMH is veel minder afhankelijk van de cyclusdag en kan in principe op elke dag worden bepaald.

Bij een zeer onregelmatige cyclus, zoals bij PMOS kan voorkomen, wordt het bepalen van het juiste meetmoment lastiger. Vermeld bij bloedonderzoek daarom altijd wanneer je laatste menstruatie was en, waar mogelijk, in welke fase van je cyclus je zit.

PMOS en een kinderwens

PMOS komt vaak aan het licht wanneer zwanger worden niet vanzelf gaat. Zonder regelmatige ovulatie zijn er simpelweg minder momenten waarop bevruchting mogelijk is, dat betekent echter niet dat zwangerschap onmogelijk is.

De behandeling hangt af van de individuele situatie en kan, onder medische begeleiding, bestaan uit leefstijlinterventies en waar nodig medicamenteuze ondersteuning van de ovulatie. Ook metabole gezondheid verdient hierbij aandacht.

Waarom leefstijl onderdeel is van de behandeling

De term PMOS maakt nog duidelijker waarom leefstijl relevant kan zijn. Beweging, voeding, slaap en gewichtsmanagement hebben allemaal invloed op metabole gezondheid. De internationale richtlijn adviseert leefstijlinterventies voor alle vrouwen met PCOS/PMOS, gericht op algemene gezondheid, kwaliteit van leven en metabole gezondheid.

Daar hoort wel een nuance bij. PMOS ontstaat niet simpelweg doordat iemand verkeerd eet of te weinig beweegt, en afvallen is niet voor iedere vrouw het belangrijkste doel. Ook vrouwen met een normaal lichaamsgewicht kunnen PMOS hebben. Het gaat dus niet om een standaard afslankadvies, maar om het verbeteren van de metabole en hormonale gezondheid passend bij de individuele situatie.

Zelf je hormonen en stofwisseling onderzoeken?

Bij Bloedwaardentest kun je verschillende relevante bloedwaarden afzonderlijk of gecombineerd laten onderzoeken. Zo brengt de hormoonspiegel voor vrouwen FSH, LH, estradiol en progesteron in kaart. Daarnaast zijn onder andere AMH, androgenen, schildklierwaarden en metabole waarden los te onderzoeken, en is voor het metabole deel bijvoorbeeld glucose, HbA1c en eventueel insuline mogelijk.

Bloedafname kan op meer dan 1000 locaties in Nederland, en de laboratoriumonderzoeken worden uitgevoerd door ISO-gecertificeerde laboratoria.

Bloedonderzoek geeft belangrijke informatie, maar vervangt geen beoordeling door een arts. Bespreek afwijkende uitslagen en aanhoudende klachten daarom altijd met een arts of andere bevoegde zorgprofessional. Wordt er iets afwijkends gevonden dat mogelijk directe medische opvolging vereist, dan word je altijd eerst gebeld door een arts of medisch deskundige. Telefonische toelichting of een leefstijlconsult is optioneel mogelijk.

Veelgestelde vragen over PMOS

Is PMOS hetzelfde als PCOS?

Ja. PMOS is sinds 2026 de nieuwe internationale naam voor de aandoening die voorheen PCOS werd genoemd. De naam benadrukt dat niet alleen de eierstokken, maar ook hormonale en metabole processen erbij horen.

Moet je cysten op je eierstokken hebben om PMOS te hebben?

Nee. De oude naam PCOS heeft hierover veel verwarring veroorzaakt. Zogenoemde polycysteuze ovaria zijn niet bij iedere vrouw aanwezig, en het gaat sowieso niet om gewone ovariumcysten.

Welke bloedwaarden kunnen relevant zijn bij PMOS?

Afhankelijk van de situatie kunnen onder andere testosteron, SHBG, DHEA-S, LH, FSH, estradiol, progesteron, AMH, prolactine, schildklierwaarden, glucose, HbA1c en bloedlipiden relevant zijn. Welke onderzoeken zinvol zijn, hangt af van je klachten, cyclus en medische situatie.