Leukocyten in urine zonder pijn: wat kan dat betekenen?

Leukocyten in urine zijn witte bloedcellen die kunnen wijzen op ontsteking of irritatie in de urinewegen. Vaak denkt men direct aan een blaasontsteking, maar leukocyten kunnen ook voorkomen bij een SOA, nierstenen, prostaatproblemen, verontreiniging van het urinemonster of een stille infectie. Zeker als leukocyten herhaald verhoogd zijn, nitriet negatief is of klachten ontbreken, is vervolgonderzoek verstandig.

Een afwijkende urinetest kan behoorlijk schrikken zijn. Zeker als je op de uitslag ziet staan: leukocyten in urine verhoogd.

Veel mensen denken dan meteen aan een blaasontsteking. Maar wat als je helemaal geen pijn hebt bij het plassen? Geen branderig gevoel? Geen koorts? En misschien zelfs een negatieve nitriettest?

Dan wordt het verwarrend.

Leukocyten zijn witte bloedcellen. Ze horen bij je afweersysteem. Als ze in urine worden gevonden, kan dat wijzen op ontsteking, irritatie of infectie ergens in de urinewegen. Maar leukocyten vertellen niet automatisch wáár het probleem zit, en ook niet altijd waardoor het komt.

Een positieve leukocytentest zegt dus niet automatisch wat er aan de hand is. Het is een signaal dat je in context moet beoordelen.

Leukocyten in urine: wat betekenen ze precies?

Leukocyten zijn witte bloedcellen. Je lichaam stuurt ze naar plekken waar sprake is van ontsteking, infectie of weefselirritatie. Als leukocyten in urine terechtkomen, kan dat betekenen dat er ergens in de urinewegen iets speelt, bijvoorbeeld in de blaas, de plasbuis, de nieren, de prostaat of de urineleiders, of soms simpelweg door verontreiniging van het urinemonster.

Bij een klassieke blaasontsteking passen leukocyten vaak bij klachten zoals vaak plassen, branderigheid, pijn onder in de buik en aandrang. Maar leukocyten kunnen ook aanwezig zijn zonder duidelijke klachten.

De NHG-Standaard Urineweginfecties beschrijft dat een cystitis wordt aangetoond door een combinatie van urinewegklachten met een positieve nitriettest, positieve dipslide of positief sediment. Met andere woorden: de uitslag van een urinestick moet altijd worden beoordeeld naast de klachten.

Wanneer witte bloedcellen wijzen op een stille infectie

Soms zijn er leukocyten in urine zonder duidelijke pijn. Dat kan passen bij een milde of beginnende urineweginfectie, maar ook bij een infectie die weinig klachten geeft.

Dit wordt soms een "stille" infectie genoemd, al moet je daar voorzichtig mee zijn. Niet elke afwijkende urinetest zonder klachten hoeft behandeld te worden. Vooral bij mensen zonder klachten is het belangrijk om onderscheid te maken tussen een echte infectie, bacteriën zonder klachten, verontreiniging en andere oorzaken van ontsteking.

Extra alertheid is wel op zijn plaats bij zwangeren, ouderen, mensen met diabetes, mensen met nierproblemen, mensen met verminderde weerstand, mannen met urinewegklachten, en mensen met koorts of flankpijn.

Bij koorts, pijn in de zij of rug, ziek gevoel, misselijkheid of rillingen moet je denken aan een urineweginfectie met tekenen van weefselinvasie, zoals nierbekkenontsteking. Dan is medische beoordeling nodig. De NHG-richtlijn maakt onderscheid tussen cystitis en urineweginfectie met tekenen van weefselinvasie, omdat dat een ander beleid vraagt.

Nitriet negatief, leukocyten positief: wat betekent dat?

Een veelvoorkomende uitslag is: leukocyten positief, nitriet negatief.

Dat roept vragen op. Want nitriet wordt vaak gebruikt als aanwijzing voor bacteriën in de urine. Als nitriet negatief is, denken mensen soms: dan is het dus geen infectie.

Maar zo simpel is het niet.

De nitriettest heeft een goede positief voorspellende waarde, maar een negatieve nitriettest sluit een urineweginfectie niet altijd uit. Sommige bacteriën maken geen nitriet aan, en soms heeft urine niet lang genoeg in de blaas gezeten om nitriet te vormen. De richtlijnendatabase vermeldt dat bij klinische verdenking op een urineweginfectie een negatieve nitriettest gevolgd kan worden door sediment of leukocytenanalyse.

Mogelijke verklaringen voor leukocyten positief en nitriet negatief zijn:

• Beginnende urineweginfectie
• Bacterie die geen nitriet vormt
• Urine die kort in de blaas heeft gezeten
• Ontsteking zonder bacteriële blaasontsteking
• SOA-gerelateerde plasbuisontsteking
• Nierstenen of irritatie
• Verontreiniging van het monster
• Recent antibioticagebruik

Daarom is deze combinatie vooral een reden om verder te kijken, niet om meteen één conclusie te trekken.

Bacteriële infectie of irritatie: het verschil bij leukocyten in urine

Leukocyten wijzen op afweeractiviteit, maar niet altijd op een gewone bacteriële blaasontsteking.

Een bacteriële urineweginfectie ontstaat meestal door bacteriën die via de plasbuis in de blaas komen. Dan kunnen klachten ontstaan zoals branderig plassen, vaak moeten plassen en pijn onder in de buik.

Maar irritatie of ontsteking kan ook andere oorzaken hebben, zoals:

• Nierstenen of gruis
• Vaginale irritatie of afscheiding
• Seksueel overdraagbare infecties
• Prostaatontsteking
• Blaaskatheter
• Intensieve inspanning
• Chemische irritatie door zeep, vaginale producten of glijmiddelen
• Verontreiniging bij het opvangen van urine

In zo'n situatie kunnen leukocyten wel verhoogd zijn, terwijl een standaard urineweginfectie niet de beste verklaring is.

Dat is ook waarom vervolgonderzoek belangrijk kan zijn. Een dipstick is handig als eerste screening, maar geeft niet altijd antwoord op de vraag: wat is de oorzaak?

Waarom je bij herhaalde afwijkingen ook aan een SOA moet denken

Bij leukocyten in urine zonder duidelijke blaasontstekingklachten wordt een SOA soms vergeten. Toch kan dat een belangrijke oorzaak zijn, vooral bij seksueel actieve mensen.

Een SOA kan ontsteking geven in de plasbuis of baarmoederhals. Daardoor kunnen witte bloedcellen in urine worden gevonden, ook als de gewone urinekweek negatief is of als nitriet niet verhoogd is.

Een SOA-test is de moeite waard bij:

• Leukocyten in urine zonder duidelijke blaasontstekingsklachten
• Branderig plassen na seksueel contact
• Afscheiding uit penis of vagina
• Bloedverlies na seks of tussentijds bloedverlies
• Pijn onder in de buik
• Nieuwe of wisselende seksuele partners
• Een partner met klachten of positieve SOA-test
• Herhaald afwijkende urine zonder duidelijke bacteriële verklaring

De CDC beschrijft urethritis als ontsteking van de plasbuis die zowel infectieuze als niet-infectieuze oorzaken kan hebben. Klachten kunnen bestaan uit pijn of jeuk bij plassen en afscheiding, maar verschijnselen kunnen ook aanwezig zijn bij mensen zonder duidelijke klachten.

Belangrijke SOA's die urinewegachtige klachten of ontstekingscellen kunnen geven zijn onder andere chlamydia, gonorroe, Mycoplasma genitalium en trichomonas. Een gewone urinedipstick kan niet betrouwbaar onderscheiden of leukocyten door een blaasontsteking of door een SOA komen. Daarvoor is gericht SOA-onderzoek nodig.

De rol van leukocyten bij nierstenen en prostaatproblemen

Leukocyten in urine kunnen ook voorkomen bij mechanische irritatie, zoals nierstenen of gruis. Een steentje kan het slijmvlies irriteren en ontstekingsreactie veroorzaken. Soms zie je dan ook bloed in urine.

Nierstenen kunnen achter de klachten zitten als je last hebt van:

• Aanvallen van hevige pijn in zij of rug
• Pijn die uitstraalt naar lies of onderbuik
• Bloed in urine
• Misselijkheid of braken
• Bewegingsdrang door pijn
• Eerder nierstenen

Bij mannen kan ook de prostaat een rol spelen. Prostaatontsteking of prostaatvergroting kan plasklachten geven en soms samengaan met afwijkingen in urine, herkenbaar aan:

• Moeilijk op gang komen van plassen
• Zwakke urinestraal
• Nadruppelen
• Vaak kleine beetjes plassen
• Nachtelijk plassen
• Pijn in bekken, onderrug of perineum
• Koorts of ziek gevoel bij acute prostatitis

Bij mannen met urinewegklachten is het extra belangrijk om niet alleen aan een simpele blaasontsteking te denken.

Vervolgonderzoek: van simpele dipstick naar laboratoriumtest

Een urinestick is een snelle eerste stap. Maar bij twijfel of herhaalde afwijkingen is uitgebreider onderzoek vaak zinvoller. Dit zijn de mogelijke vervolgstappen:

Urinesediment

Hierbij wordt gekeken naar cellen en deeltjes in urine, zoals leukocyten, erytrocyten, bacteriën en kristallen.

Urinekweek

Een kweek kan aantonen welke bacterie aanwezig is en voor welke antibiotica deze gevoelig is. Dit is vooral belangrijk bij terugkerende klachten, complicaties, zwangerschap, mannen of verdenking op nierbekkenontsteking.

SOA-test

Bij seksueel risico, afscheiding, branderig plassen zonder duidelijke UWI of herhaald leukocyten positief/nitriet negatief is een SOA-test verstandig.

Nierfunctieonderzoek

Bij terugkerende urineafwijkingen, eiwit in urine, bloed in urine of hoge bloeddruk kan bloedonderzoek naar nierfunctie zinvol zijn.

Uitgebreid urineonderzoek

Dit kan helpen om naast leukocyten ook eiwit, albumine, bloed, nitriet, glucose, ketonen en soortelijk gewicht te beoordelen.

De European Association of Urology benadrukt in haar richtlijn dat diagnostiek en behandeling van urineweginfecties zorgvuldig moeten gebeuren, mede om onnodig antibioticagebruik en resistentie te beperken.

Wat als je iets vindt waar je niet naar zocht?

Bij urineonderzoek komt soms iets naar voren waar je niet specifiek naar zocht. Bijvoorbeeld leukocyten bij een algemene gezondheidscheck, of bloed in urine terwijl je geen klachten had.

Dat noemen we een nevenbevinding: een afwijking die wordt gevonden buiten de oorspronkelijke vraag om. Het RIVM beschrijft nevenbevindingen als aandoeningen of afwijkingen die soms bij screening worden gevonden terwijl daar niet specifiek naar werd gezocht.

Zo'n nevenbevinding hoeft niet meteen ernstig te zijn, maar vraagt wel om een verstandige vervolgstap: past de uitslag bij klachten, kan het monster verontreinigd zijn, waren er tijdelijke oorzaken zoals menstruatie, sport of infectie, moet de test herhaald worden, en is aanvullend onderzoek nodig?

Bij leukocyten in urine zonder klachten is dat precies de juiste benadering: niet negeren, maar ook niet meteen paniek.

Natuurlijke ondersteuning bij leukocyten in urine: praktische tips

Als je vaak last hebt van urinewegklachten of afwijkende urinewaarden, kun je je urinewegen ondersteunen met algemene leefstijlmaatregelen. Dit vervangt geen medisch onderzoek bij aanhoudende of ernstige klachten.

Wat helpt in de praktijk:

• Drink voldoende, maar forceer geen extreme hoeveelheden water
• Plas na seksueel contact als je gevoelig bent voor urinewegklachten
• Stel plassen niet te lang uit
• Gebruik geen irriterende zeep of vaginale spoelingen
• Let op obstipatie, omdat dit druk kan geven op blaas en urinewegen
• Bespreek terugkerende klachten met je huisarts
• Laat bij herhaalde afwijkingen uitgebreider onderzoek doen
• Test op SOA's als daar een risico op is

Cranberry, D-mannose en probiotica worden vaak genoemd bij urinewegondersteuning. De bewijskracht verschilt per middel en per doelgroep. Zie dit als mogelijke ondersteuning, niet als vervanging van diagnostiek bij afwijkende urine of klachten.

Wanneer moet je direct medische hulp zoeken?

Neem contact op met een arts bij:

• Koorts
• Koude rillingen
• Pijn in zij of rug
• Misselijkheid of braken
• Zichtbaar bloed in urine
• Zwangerschap met urinewegklachten
• Man met urinewegklachten
• Diabetes of verminderde weerstand met klachten
• Plots veel minder plassen
• Ernstig ziek gevoel
• Pijn in de flank
• Terugkerende afwijkende urineuitslagen

Bij Bloedwaardentest geldt: als er iets afwijkends wordt gevonden dat mogelijk directe medische opvolging vereist, word je altijd eerst gebeld door een arts of medisch deskundige.

Laat je urine gericht onderzoeken

Leukocyten in urine betekenen niet automatisch dat je een blaasontsteking hebt. Zeker als je geen pijn hebt, nitriet negatief is of de afwijking vaker terugkomt, is het verstandig om verder te kijken.

Bij Bloedwaardentest kun je gericht urineonderzoek laten doen en, als daar aanleiding voor is, aanvullend testen op SOA's of nierfunctie. Bloedafname is mogelijk op meer dan 1000 locaties in Nederland. Telefonische toelichting of een leefstijlconsult is optioneel mogelijk.