Nieuw onderzoek: COVID-19 kan slapende virussen opnieuw activeren

Nieuw onderzoek in Nature onder 1.154 COVID-patiënten toont dat sluimerende virussen zoals EBV, CMV en herpes opnieuw actief kunnen worden. Lees wat dit betekent voor je immuunsysteem en welke virussen je bij Bloedwaardentest kunt laten onderzoeken.

Een grootschalig onderzoek in Nature laat zien dat een COVID-19-infectie virussen die jarenlang ongemerkt in het lichaam aanwezig zijn opnieuw kan activeren. Bij bijna de helft van de onderzochte ziekenhuispatiënten werd activiteit van andere virussen aangetroffen, waaronder het Epstein-Barrvirus, cytomegalovirus en herpes simplex. Wat betekent deze ontdekking voor je gezondheid? En welke virussen kun je zelf laten onderzoeken?

Virussen die jarenlang in je lichaam blijven

Veel mensen weten niet dat bepaalde virussen na een infectie nooit helemaal uit het lichaam verdwijnen.

Het Epstein-Barrvirus, dat de ziekte van Pfeiffer veroorzaakt, is daarvan een bekend voorbeeld. Meer dan 90% van de volwassenen heeft dit virus ooit opgelopen. Na de eerste infectie blijft het meestal in een rusttoestand aanwezig in bepaalde immuuncellen.

Dat geldt ook voor andere herpesvirussen. Het virus dat waterpokken veroorzaakt, kan bijvoorbeeld tientallen jaren later opnieuw actief worden en gordelroos veroorzaken. Normaal gesproken houdt ons immuunsysteem deze virussen onder controle.

Nieuw Nature-onderzoek onder 1.154 COVID-patiënten

Op 5 augustus 2026 publiceerde Nature het onderzoek ‘Virus reactivation in acute and long COVID-19’. Wetenschappers onderzochten 1.154 patiënten die vanwege COVID-19 in het ziekenhuis waren opgenomen en volgden hen tijdens hun ziekte en tot twaalf maanden daarna.

Bij 47,9% van de onderzochte patiënten werd tijdens de acute ziektefase activiteit van ten minste één chronisch aanwezig virus gevonden. Bij 24% was in de eerste acht dagen na ziekenhuisopname activiteit van het Epstein-Barrvirus waarneembaar. EBV werd vaak vroeg actief, HSV-1 en CMV vaker later.

De virale activiteit hield verband met veranderingen in immuuncellen, ontstekingsprocessen en de ernst van COVID-19. De studie betrof ziekenhuispatiënten uit de vroege pandemiefase. De percentages zijn dus niet automatisch toepasbaar op milde infecties of huidige varianten.

Hoe maakt COVID slapende virussen wakker?

Ons immuunsysteem houdt virussen die al in ons lichaam aanwezig zijn voortdurend onder controle. Een COVID-infectie kan die balans tijdelijk verstoren.

Onderzoekers zagen onder meer veranderingen in T-cellen, ontstekingsstoffen en antivirale afweer. Daardoor kunnen sluimerende virussen soms opnieuw actief worden. Dat hoeft niet altijd merkbare klachten te veroorzaken. Of virusreactivatie langdurige klachten veroorzaakt, is nog onderwerp van onderzoek.

Welke slapende virussen zijn onderzocht?

Epstein-Barrvirus (EBV)
Veroorzaakt onder andere de ziekte van Pfeiffer en blijft levenslang aanwezig. Reactivatie werd tijdens COVID aangetoond. De relatie met long covid wordt nog onderzocht.

Cytomegalovirus (CMV)
Verloopt vaak ongemerkt, maar kan bij verminderde weerstand belangrijk zijn. Reactivatie is vooral bij ernstig zieke COVID-patiënten beschreven.

Herpes simplex (HSV-1 en HSV-2)
Bekend van koortslip en genitale herpes. Het virus blijft sluimerend in zenuwcellen. Ook tijdens COVID werd activiteit aangetroffen.

Varicella-zostervirus (VZV)
Kan na waterpokken opnieuw actief worden als gordelroos. Grotere observationele studies wijzen op meer gordelroos na COVID.

Humaan herpesvirus 6 (HHV-6)
Wordt onderzocht in verband met immuunontregeling, maar de betekenis voor long covid is nog onvoldoende duidelijk.

Wat betekent dit voor langdurige vermoeidheid na COVID?

Langdurige vermoeidheid kan verschillende oorzaken hebben. Wetenschappers onderzoeken virale reactivatie, de immuunrespons, veranderingen in het autonome zenuwstelsel, de bloedvaten en de energiehuishouding.

Een positieve antistoftest tegen een herpesvirus bewijst dus niet dat dit virus de oorzaak van vermoeidheid is. Wel laat het Nature-onderzoek zien dat een nieuwe infectie gevolgen kan hebben voor andere, eerder opgelopen virussen.

Welke virussen kun je bij Bloedwaardentest laten onderzoeken?

Bij Bloedwaardentest kun je verschillende onderzoeken naar herpesvirussen zelf aanvragen, zonder verwijzing van de huisarts. Afhankelijk van de test worden antistoffen of viraal DNA onderzocht.

Epstein-Barrvirus (EBV)
Het Pfeiffer-antistoffenonderzoek en, afhankelijk van je vraag, een aanvullende EBV PCR-test.

Cytomegalovirus (CMV)
CMV IgG en IgM geeft aanwijzingen over een eerdere of mogelijk recente infectie.

Herpes simplex (HSV)
HSV IgG kan eerdere blootstelling aantonen, maar niet op zichzelf een actuele reactivatie.

Varicella-zoster (VZV)
VZV IgG is vooral bedoeld om eerdere blootstelling of immuniteit te laten zien, niet actieve gordelroos.

Humaan herpesvirus 6 (HHV-6)
HHV-6 IgG en HHV-6 IgM. Antistoffen bewijzen niet zelfstandig dat het virus op dit moment actief is.

Een positieve test betekent niet automatisch een actieve virusinfectie

Veel volwassenen hebben antistoffen tegen EBV, CMV of andere herpesvirussen zonder ziek te zijn. De uitslag moet onderscheid maken tussen een doorgemaakte infectie, een recente infectie en een mogelijke reactivatie.

Bij een specifieke medische vraag kan PCR aanvullende informatie geven. Ook dan hangt de betekenis af van het afnamemateriaal, de klinische context en eventueel de hoeveelheid viraal DNA. Er is geen reden om na iedere COVID-infectie standaard een uitgebreid herpesviruspanel te laten uitvoeren.

Meer inzicht in je gezondheid na een infectie

Heb je na COVID aanhoudende klachten of wil je weten of je bepaalde virussen eerder hebt doorgemaakt? Gericht bloedonderzoek kan aanvullende informatie geven. Welk onderzoek het beste past, hangt af van je vraag en je klachten.

Bekijk alle bloedonderzoeken naar infecties bij Bloedwaardentest.

Veelgestelde vragen

Kan COVID het Epstein-Barrvirus opnieuw activeren?

Ja. Vooral bij patiënten met een ernstiger ziekteverloop is dat aangetoond.

Kun je vermoeidheid verklaren met een EBV-test?

Niet altijd. Positieve antistoffen verklaren langdurige vermoeidheid niet automatisch.

Kun je met bloedonderzoek zien of een virus opnieuw actief is?

Soms. Gericht PCR-onderzoek kan aanvullende aanwijzingen geven. De interpretatie verschilt per virus.

Moet iedereen na COVID op herpesvirussen worden getest?

Nee, routinematig testen wordt niet aanbevolen.