Hormoontherapie in de overgang: waarom dezelfde dosis niet hetzelfde effect geeft

Een nieuwe studie uit 2025 laat zien dat de opname van estradiol via pleisters en gels enorm kan verschillen tussen vrouwen. Daardoor zegt de voorgeschreven dosis weinig over de daadwerkelijke hormoonspiegel in het lichaam. Gepersonaliseerde monitoring en bloedonderzoek kunnen daarom belangrijk zijn bij hormoontherapie in de overgang.

Een pleister van 50 microgram estradiol wil niet zeggen dat jouw lichaam evenveel oestrogeen opneemt als dat van een ander. Logisch, zou je denken. Toch werd er in de praktijk jarenlang vooral naar de voorgeschreven dosis gekeken, en nauwelijks naar wat er echt in het bloed terechtkomt.

Een recente studie uit 2025 bevestigt wat veel gespecialiseerde artsen al vermoedden. De opname van transdermaal estradiol verschilt enorm van persoon tot persoon, zelfs bij exact dezelfde dosering.

De gevolgen daarvan raken hormoontherapie, klachten en veiligheid tegelijk.

Dezelfde estradiolpleister, toch andere bloedwaarden

De studie van Glynne et al., gepubliceerd in Menopause (2025), onderzocht vrouwen die transdermaal estradiol gebruikten via pleisters of gel. De uitkomst was opvallend: vrouwen met exact dezelfde voorgeschreven dosis konden totaal verschillende estradiolwaarden in het bloed hebben.

Twee vrouwen die dezelfde pleister dragen, kunnen dus compleet andere hormoonspiegels hebben. De dosis op de verpakking zegt met andere woorden weinig over wat er daadwerkelijk in het lichaam terechtkomt.

Waarom de opname van estradiol per persoon verschilt

De opname van hormonen via de huid hangt af van nogal wat factoren:

• Huiddoorbloeding
• Dikte van de huid
• Vetpercentage
• Leeftijd
• Plaats van aanbrengen
• Temperatuur
• Zweten
• Genetische verschillen
• Leverstofwisseling
• Darmgezondheid
• Medicatiegebruik

Ook reageren receptoren in het lichaam onderling verschillend op dezelfde hormoonspiegel. Zo kan de ene vrouw zich uitstekend voelen op een lage dosis, terwijl een ander ondanks een hoge dosering nog klachten blijft houden.

Klachten ondanks hormoontherapie? Het kan aan de opname liggen

Veel vrouwen starten hormoontherapie in de overgang vanwege klachten zoals:

• Opvliegers
• Slecht slapen
• Stemmingswisselingen
• Hartkloppingen
• Gewrichtsklachten
• Vaginale droogheid
• Hersenmist
• Vermoeidheid

Blijven de klachten aanhouden, dan wordt al snel gedacht dat de overgang "tussen de oren zit" of dat de behandeling niet aanslaat. Vaak ligt het probleem echter bij de opname: een vrouw gebruikt bijvoorbeeld een relatief hoge pleisterdosis, terwijl haar estradiolspiegel in het bloed alsnog laag blijft.

Waarom bloedonderzoek tijdens hormoontherapie belangrijk kan zijn

Volgens de onderzoekers laat de studie zien waarom bloedonderzoek tijdens hormoontherapie soms waardevol is, zeker bij aanhoudende klachten of onverwachte bloedingen. Een recept vertelt namelijk alleen wat er op de huid is aangebracht, niet hoeveel daarvan uiteindelijk:

• In de bloedbaan komt
• De hersenen bereikt
• Effect heeft op botten
• Invloed heeft op bloedvaten

Daarom kiezen sommige artsen ervoor om estradiolwaarden daadwerkelijk te meten, in plaats van alleen af te gaan op de voorgeschreven dosering.

Ook progesteron is ingewikkelder dan vaak gedacht

De studie besteedt ook aandacht aan progesteron, dat vaak wordt toegevoegd aan hormoontherapie om het baarmoederslijmvlies te beschermen bij vrouwen die nog een baarmoeder hebben. Ook hier blijkt de standaarddosering niet voor iedereen hetzelfde te werken.

Verschillende toedieningsvormen zijn bovendien niet zomaar onderling uitwisselbaar:

• Oraal
• Vaginaal
• Rectaal

Sommige vrouwen hebben mogelijk een hogere dosering progesteron nodig om het endometrium voldoende te beschermen.

Bloedverlies tijdens hormoontherapie betekent niet altijd "te veel oestrogeen"

Veel vrouwen raken ongerust wanneer ze bloedverlies krijgen tijdens hormoontherapie, maar volgens experts betekent dit niet automatisch dat de oestrogeendosis te hoog is. Het kan namelijk ook wijzen op:

• Schommelende hormoonspiegels
• Slechte opname van estradiol
• Onvoldoende progesteronwerking
• Structurele afwijkingen zoals poliepen of verdikt baarmoederslijmvlies

Estradiol meteen verlagen is daarom niet altijd de beste oplossing.

En hoe zit het met testosteron?

Testosteron wint aan populariteit binnen vrouwelijke hormoontherapie, maar experts wijzen erop dat de optimalisatie van estradiol meestal eerst aan de beurt is. Testosteron heeft namelijk:

• Eigen receptoren
• Eigen effecten
• Eigen opnamevariatie

En het werkt vaak anders zolang de oestrogeenbalans nog niet goed staat.

Gepersonaliseerde hormoontherapie: de volgende stap

Deze studie past in een bredere beweging richting gepersonaliseerde geneeskunde. Iedere vrouw reageert anders op voeding, supplementen, medicijnen en hormonen, waardoor de focus steeds vaker verschuift van standaarddoseringen naar individuele metingen en begeleiding.

Hormoontherapie draait dus niet alleen om het aantal milligram of microgram, maar vooral om wat het lichaam daar uiteindelijk mee doet.

Welke bloedwaarden kunnen relevant zijn bij hormoontherapie?

Afhankelijk van klachten en situatie kan het zinvol zijn om bij hormoontherapie onder andere te kijken naar:

• Estradiol
• Progesteron
• Testosteron
• SHBG
• LH en FSH
• DHEA-S
• Schildklierwaarden
• Vitamine D
• Ontstekingswaarden

Belangrijk om te onthouden: hormoonwaarden zeggen pas iets in combinatie met klachten, cyclusfase, leeftijd en de gebruikte medicatie.

Dosis is niet gelijk aan opname: dit is de conclusie

De studie van Glynne et al. laat vooral zien dat hormoontherapie complexer is dan simpelweg een standaarddosis voorschrijven. Dezelfde pleister kan bij de ene vrouw leiden tot prima spiegels en minder klachten, terwijl een ander nauwelijks voldoende opname heeft.

Dat wil niet zeggen dat hormoontherapie niet werkt. Het betekent vooral dat maatwerk ertoe doet.

Veelgestelde vragen

Kan een estradiolpleister onvoldoende werken ondanks een hoge dosis?

Ja, dat kan. De opname via de huid verschilt sterk per persoon, waardoor iemand ondanks een hoge dosering toch lage estradiolwaarden kan hebben.

Is bloedonderzoek zinvol tijdens hormoontherapie?

Bij aanhoudende klachten, bloedverlies of twijfel over de opname kan bloedonderzoek helpen om hormoonspiegels beter te beoordelen.

Betekent bloedverlies tijdens hormoontherapie altijd te veel oestrogeen?

Nee, niet per se. Het kan ook komen door schommelende hormonen, onvoldoende progesteronwerking of andere onderliggende factoren.