Jouw bloedwaarden zijn normaal, maar je voelt je slecht: hoe kan dat?

Referentiewaarden in bloedonderzoek zijn statistisch bepaald op basis van een gemiddelde populatie, niet op basis van wat optimaal is voor individuele gezondheid. De blog bespreekt vijf bloedwaarden (ferritine, vitamine D, TSH, actief B12 en hs CRP) waarbij een "normale" uitslag niet altijd betekent dat iemand goed functioneert. Laurens Helmstäter van LeefPreventief, met een kPNI achtergrond, pleit voor het interpreteren van bloedwaarden in de context van klachten en leefstijl, en adviseert om bij onverklaarde klachten een breder testpanel te overwegen dan het standaardpakket van de huisarts.

Normaal is niet hetzelfde als optimaal

Elke bloedwaarde heeft een referentiewaarde: een ondergrens en een bovengrens. Die grenzen zijn niet vastgesteld op basis van wat ideaal is voor jouw gezondheid. Ze zijn statistisch bepaald: laboratoria nemen een grote groep mensen, meten een bepaalde waarde, en zetten de middelste 95% in het "normaal"-bereik. De buitenste 5% valt per definitie buiten de norm, ook als die mensen kerngezond zijn.

Dat klinkt al minder geruststellend. Maar het wordt nóg relevanter als je beseft dat die "grote groep mensen" bestaat uit de bevolking zoals ze is, en niet zoals ze optimaal zou kunnen zijn. Met andere woorden: de gemiddelde Nederlander is geen gezondheidsstandaard.

Vanuit mijn kPNI-achtergrond bekijk ik bloedwaarden dan ook altijd in de context van de klachten, de leefstijl en de belasting die iemand ervaart. Een waarde die "normaal" is voor een gezonde 25-jarige heeft een heel andere betekenis bij een vrouw van 45 die chronisch gestrest is, slecht slaapt en al maanden moe is.

Vijf waarden die vaker misleiden dan je denkt

1. Ferritine: de ijzeropslag die niemand checkt

Ferritine is de maatstaf voor hoe goed je lichaam ijzer opslaat en is een belangrijke indicator voor ijzertekort. De ondergrens in veel laboratoria ligt ergens tussen de 10 en 15 µg/L. Technisch gezien kun je daar "normaal" uitkomen, terwijl meerdere gerandomiseerde onderzoeken aantonen dat vrouwen pas bij waarden onder de 30 tot 50 µg/L aantoonbaar last beginnen te krijgen van vermoeidheid, concentratieproblemen en haaruitval (bron 1,2).

In de spreekkamer zie ik dit regelmatig: een ferritinewaarde van 16, de huisarts zegt "prima", maar de vrouw is uitgeput. Zij is niet ziek in de klassieke zin. Maar ze functioneert ook op geen enkele manier optimaal.

2. Vitamine D: de grens die te laag ligt

Een vitamine D-waarde boven de 50 nmol/L geldt in Nederland doorgaans als voldoende. Dat is de grens waaronder rachitis wordt voorkomen. Maar immunologisch onderzoek laat zien dat vitamine D pas bij waarden tussen de 75 en 150 nmol/L zijn volledige functie vervult in de regulering van het immuunsysteem en de stemming (Bron 3).

Wie op 55 nmol/L staat, krijgt te horen dat er geen tekort is. Dat klopt, als je richtpunt rachitis is. Maar als je kijkt naar wat vitamine D doet in het lichaam, inclusief de rol bij vermoeidheid, weerstand en hormonale balans, dan is 55 nmol/L voor veel mensen onvoldoende.

3. TSH: de schildklierwaarde met een te ruime marge

De referentiewaarden voor TSH, het hormoon dat de schildklier aanstuurt, lopen in Nederland van ruwweg 0,4 tot 4,0 mU/L. Dat is een tienvoudig verschil. Onderzoek laat zien dat mensen met klachten als vermoeidheid, kouwelijkheid, gewichtstoename en neerslachtige gevoelens zich functioneel aanzienlijk beter voelen wanneer TSH in het lagere deel van die range zit, rond de 1 tot 2 mU/L (bron 4).

Wie op 3,8 staat, is "normaal" en krijgt geen behandeling. Maar of die persoon ook goed functioneert, is een heel andere vraag. Laat bij schildklierklachten altijd een volledig schildklierpanel doen: TSH alleen vertelt maar een deel van het verhaal.

4. Actief B12: de test die artsen bijna nooit aanvragen

Het serum B12 in het standaard bloedonderzoek meet hoeveel B12 er in je bloed rondcirculeert. Maar dat zegt weinig over hoeveel vitamine B12 je cellen daadwerkelijk kunnen gebruiken. Holotranscobalamine (actief B12) is de fractie die biologisch beschikbaar is, en die kan al tekortschieten terwijl het totale serum B12 nog netjes "normaal" is (bron 5).

Klachten als tintelingen, geheugenproblemen, uitputting en stemmingsklachten kunnen het gevolg zijn van een functioneel B12-tekort dat met standaard bloedonderzoek nooit zichtbaar wordt.

5. hs-CRP: de ontsteking die niemand voelt

High-sensitivity CRP (hs-CRP) is een marker voor laaggradige, chronische ontsteking. Die term klinkt medisch en ingewikkeld, maar het concept is eenvoudig: je immuunsysteem staat in een lichte staat van alarm, zonder dat je je acuut ziek voelt. Onderzoek verbindt chronisch verhoogde hs-CRP aan vermoeidheid, hersenmist, gewrichtspijn en een verhoogd risico op hart- en vaatziekten op de lange termijn (bron 6).

Dit is een waarde die bij standaard bloedonderzoek zelden wordt meegenomen. En toch is het voor mensen met onverklaarde chronische klachten een van de meest relevante dingen om te weten.

Context bepaalt alles

Een bloedwaarde is een momentopname. Ze vertelt je wat er op dat specifieke moment, in die specifieke omstandigheid, in jouw bloed zat. Maar ons lichaam is geen statisch systeem. Chronische stress, slaaptekort, een verstoord dag-nachtritme en een darmflora die uit balans is: al deze factoren beïnvloeden de waarden die je meet.

Neem cortisol als voorbeeld. Als je bloedonderzoek laat doen terwijl je al weken overbelast bent, kan jouw cortisolwaarde alsnog "normaal" zijn. Niet omdat er niets aan de hand is, maar omdat jouw lichaam zich heeft aangepast aan de verhoogde belasting. Dat aanpassingsvermogen is bewonderenswaardig, maar het maskeert ook het probleem.

Vanuit mijn kPNI-perspectief is dat precies waarom ik bloedwaarden nooit los beoordeel van de context. Wat eet iemand? Hoe slaapt ze? Staat ze al langere tijd onder druk? Die informatie bepaalt hoe ik een waarde interpreteer en welke vervolgstap zinvol is.

Wat kun je zelf doen?

Het goede nieuws is dat je niet hoeft te wachten tot je klachten ernstig genoeg zijn voor een verwijzing. Je kunt zelf gerichter laten testen dan het standaardpakket van de huisarts.

Mijn advies bij onverklaarde, langdurige klachten: vraag een panel aan dat verder gaat dan de basis. Voeg ferritine, actief B12, vitamine D en hs-CRP toe. Laat bij mogelijke schildklierklachten niet alleen TSH maar ook vrij T4 en vrij T3 meten. En bij klachten die passen bij hormonale ontregeling, ook DHEAS en oestradiol.

Kom je uit de test met een "normaal" uitslag, maar herken je jezelf in de klachten hierboven? Dan is de volgende stap iemand vinden die die waarden in context kan interpreteren. Cijfers zonder de context zeggen te weinig om er conclusies uit te trekken.

Over de auteur van deze gastblog

Laurens Helmstäter is klinisch Psycho Neuro Immunoloog en orthomoleculair therapeut, en oprichter van LeefPreventief. Hij helpt mensen de oorzaak van hun klachten te achterhalen en grip te krijgen op hun eigen gezondheid, met preventie en leefstijl als uitgangspunt.